Wijnboertour door Rheingau & Rheinhessen

Hoe kunnen wij onszelf nou ‘rieslinglovers’ noemen zonder dat we ooit in Rheingau & Rheinhessen zijn geweest? Precies. Dus, hup de auto in en op naar nog zo’n leuk wijngebied op rijafstand van huis!

Rondom de steden Mainz en Wiesbaden komen verschillende wijngebieden samen; van noord naar zuid kom je langs de Mittelrhein en Rheingau, aan de andere kant van de Rijn vindt je Nahe en Rheinhessen en iets meer naar het zuiden kom je in de Pfalz. In zo’n 4 uur tijd, rijd je vanaf Den Bosch naar Wiesbaden, de plek vanwaaruit wij zowel de Rheingau als een stukje Rheinhessen bezochten. Twee prachtige Duitse wijngebieden met schilderachtige landschappen, voortreffelijke wijnen en culinaire hoogtepunten!

Duitsland kent 13 kwaliteitsgebieden als het om wijnbouw gaat, of zoals ze in Duitsland zeggen: Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete. Rheingau en Rheinhessen zijn twee van die gebieden. Een belangrijke speler in de promotie en regulatie van de wijnen uit deze gebieden is het Verband Deutscher Prädikatsweingüter (VDP) waarover wij al eerder schreven in ons blog over de Ahr.

Leden van het VDP (wijnboeren) hanteren een bepaalde kwaliteitsindeling van hun wijnen. En dat is wel even handig om te weten voordat je aan het proeven slaat bij de wijnboeren in Rheingau en Rheinhessen; hun wijnlijst is soms oneindig en beslaat verschillende wijnen van verschillende kwaliteitsniveau’s.

Er worden vier kwaliteitsniveau’s van droge wijn onderscheiden. VDP Gutswein is de basis, de wijnen komen uit wijngaarden in eigen bezit en voldoen aan de strenge VDP normen. VDP Ortswein komt uit de betere wijngaarden binnen een gemeente die beplant is met voor het gebied kenmerkende druivenrassen. VDP Erste Lage staat voor eersteklas wijngaarden met een eigen karakter en optimale groeicondities. Uit de VDP Grosse Lagen komen de allerbeste wijnen en worden aangeduid met Grosses Gewächs (GG). De herkomst is beperkt tot de allerbeste percelen van geclassificeerde wijngaarden. Zoete wijnen worden aangeduid met de traditionele namen van Kabinett tot en met Trockenbeerenauslese.

Dit is het grootste wijngebied van Duitsland, met een dikke 26.000 hectare aan wijnbouw. Een stuk groter dan het pittoreske Rheingau dus. Naast dat hier veel bulkwijn gemaakt wordt, lees: dit gebied is de bakermat van de Liebfraumilch, weet het gebied ook steeds meer de aandacht te trekken met kwaliteitswijnen. De mooiste riesling wijnen komen van de steilste hellingen rondom het dorpje Nierstein, van een groepje wijngaarden genaamd Roter Hang. Het omvat onder andere de wijngaarden Rhotenberg, Pettenthal en Orbel en dankt zijn naam aan de rode, ijzerrijke, leisteenbodem die de wijnen een unieke mineraliteit en complexiteit geeft.

Dit is een bijzonder wijngebied langs de Rijn en op de uitlopers van het Taunusgebergte die er voor zorgt dat de rivier een knik maakt en daardoor van oost naar west loopt. De steile wijngaarden liggen aan de noordkant van de rivier, gericht naar het zuiden voor optimale warmte en zonlicht en dus rijpe druiven. Wijnmakers richten zich hier op de unieke terroirs, die ze tot uiting laten komen in de verschillende wijnen die ze maken. Je vindt er 3.100 hectare aan wijnbouw, waarvan zo’n 80% riesling.

De mooiste wijngaarden vind je aan de westkant van het dorpje Rhüdesheim am Rhein, zoals Berg Rottland, Berg Roseneck en Berg Schlossberg. Dit zijn de zogenaamde Grosse Lagen wijngaarden, de hoogste classificatie wijngaarden in de regio, vanwege het uitzonderlijke terroir en de ligging. Dit levert de beste druiven op, wijnen van deze wijngaarden moeten voldoen aan strenge regels en worden dan ook aangeduid als Grosses Gewächs (GG) wijnen.

Wij begonnen onze tour bij Weingut Wittmann in het dorpje Westhofen, een familiebedrijf dat teruggaat tot 1663 en vandaag de dag geleid wordt door Philipp Wittmann die beschouwd wordt als een van de meest getalenteerde en invloedrijke wijnmakers van Duitsland. Het wijnhuis werkt sinds 1990 volledig biologisch en sinds 2004 zelfs biodynamisch. De wijngaarden van Wittmann liggen op de beste locaties, welke bekend staan om zijn kalkrijke bodems wat ideaal is voor de productie van Riesling. Wij proefden hier verschillende wijnen, van mousserend tot droog wit en rosé en zoet wit (Auslese) tot droog rood.

Na een vluchtige lunch – want strakke planning – gingen we naar Weingut Manz in het dorpje Weinolsheim. De wijngaarden van dit wijnhuis liggen verspreid over verschillende locaties en de bodems variëren van löss en klei tot kalksteen en rode leisteen wat bijdraagt aan de diversiteit van de wijnen van Manz.

Tijdens ons wijnweekend vond ook het “Grosste Weinprobe Rheinhessens” plaats rondom het dorpje Nierstein, wat inhield dat je met de ‘hop-on-hop-off’ bus van wijnhuis naar wijnhuis kon ‘hoppen’. Helaas voor ons was deze touringcar ons net voor bij Weingut Manz, waardoor wij onder het genot van het gekakel van een grote groep wijnfans de wijnen proefden.

We proefden een flink aantal wijnen, en uiteindelijk kozen we één topper die mee naar huis ging: de 2021 Nierstein Pettenthal Riesling Trocken. Een prachtige, houtgerijpte, complexe riesling met tonen van rijp steenfruit en frisse zuren en de mineraliteit afkomstig van de leisteen bodem.

Ten zuiden van het dorpje Nierstein is het ‘een en al (Weingut) Geil’ wat de klok slaat. En ja, men is op de hoogte van de Nederlandse betekenis van dit woord. De eerste Geil die we aandeden was in het dorpje Monzerheim. We kregen hier een waanzinnige wineflight te proeven in een heel schattig nisje op het wijngoed.

De ontdekking van deze proeverij was toch wel de Huxelrebe Beerenauslese. Dit is een bijzondere en zeldzame dessertwijn gemaakt van de witte huxelrebedruif. Deze druif is een kruising tussen de chasselas en courtiller musqué, gekweekt in 1927. De druif staat bekend om zijn hoge suiker en zuurgehalte (ideaal voor het maken van dessertwijnen) en levert wijnen op met uitgesproken aroma’s van tropisch fruit, honing, karamel en krentjes.

De volgende op ons wensenlijstje was wijnmaakster Juliane Eller van Juwel Weine, een dame die op haar 23e het wijnbedrijf van haar ouders overnam en het roer volledig omgooide. Haar visie: pure, droge wijnen om dagelijks van te genieten met een focus op vijf druiven (riesling, weissburgunder, grauburgunder, sylvaner en spätburgunder) en een volledig biologische aanpak. Haar zus doet de marketing en komt met lucratieve samenwerkingen zoals met Hugo Boss, maar ook met kleinschaliger ideeën zoals het aanbieden van een picknickmand die je mee de wijngaarden in kan nemen.

Wij kochten de Frühmesse Riesling Trocken van druiven afkomstig van de toplocatie Alsheimer Frühmesse. De druiven worden laat in het seizoen met de hand geplukt en zacht geperst, met enkele uren schilweking voor maximale extractie, en daarna gefermenteerd met wilde gisten in RVS tanks waar de wijn nog een tijdje rust op de fijne lie (lees ook ons blog over de Loire) alvorens gebotteld te worden. Het geeft de wijn tonen van rijp tropisch fruit, mineraliteit en een intense en lange afdronk met een pittige bite, een echte eet-riesling!

Voor de laatste stop in Rheinhessen bezochten we de standjes van Weingut Geil en Weingut Raddeck op het Maxime Herkunft wijnfestival. Dit is een wijnproeverij die georganiseerd wordt door Maxime Herkunft Rheinhessen, een vereniging van wijnmakers in de regio Rheinhessen. Deze vereniging werd opgericht door een groep toonaangevende wijnmakers die zich inzetten voor kwaliteit en de uitdrukking van het terroir in hun wijnen. Ze volgen strikte richtlijnen om ervoor te zorgen dat de wijnen de specifieke kenmerken van hun wijngaarden en de unieke eigenschappen van de regio weerspiegelen.

We verbleven een nachtje in hotel Nassauer Hof in hartje Wiesbaden, een historisch luxe hotel met een geschiedenis die teruggaat naar de 19e eeuw. Het hotel werd geopend in 1813 en fungeerde al snel als ontmoetingsplaats voor de Europese aristocratie en beroemdheden.

In het hotel bevindt zich restaurant Ente, welke al meer dan 30 jaar een Michelinster heeft. De naam ‘Ente’ betekent ‘eend’ in het Duits, het weerspiegelt de focus op eendgerechten als specialiteit ten tijde van de opening van het restaurant in 1979. Ook wij vonden de eend terug op ons bord, eerst als boter bij het brood en daarna in de vorm van een gevulde kers met daarnaast een tartaartje van tonijn. Waanzinnig!

Gezien we toch binnendoor – en dus rollend – naar onze hotelkamer konden, besloten we onszelf te trakteren op een 7-gangenmenu met wijnarrangement (het concept van halve glaasjes heeft gelukkig ook dit restaurant bereikt). Vooraf konden we een oester en een aperitief van de ‘aperitiefkar’ niet afslaan!

Na al deze heerlijke gerechten, kwam er weer een kar voorbij gereden; dit keer de rijdende “kaasbar”. Na het zien hiervan konden we niet meer kiezen tussen het kaasplateau of het dessert als 7e gang, dus namen we allebei.

De volgende ochtend begonnen we eerst met een wandeling in het zonnetje door Wiesbaden, wat een prachtige stad! We liepen een heerlijk rondje door het Kurpark, waarna we de straat overstaken naar het centrale Marktplein waar je de iconische Marktkirche en het stadhuis vindt.

Daarna streken we neer voor een verrukkelijk ontbijt bij Du & Ich, een super leuk plekje in het centrum van de stad met goede cappucino en heerlijke bagels.

De eerste stop op de wijnboertour door Rheingau was Weingut Künstler. Dit wijnhuis is lid van het VDP en focust zich met name op riesling. Hun wijnen, en dan specifiek van de GG (Grossen Lagen) wijngaarden zoals de Hochheimer Kirchenstück en Domdechaney zijn onwijs lekker en complex!

Bij aankomst zwijmelden we al bij de aanblik van het prachtige en zonnige terras, vol met heerlijke Rivièra Maison vibes en houten terrasmeubilair, maar het proeven was toch echt binnen. De dame die ons ontving leek er aanvankelijk niet al te veel trek in te hebben, maar toen ze merkte dat we heus wel iets van wijn afwisten en ook echt wijnen wilden kopen, ontdooide ze en kon er op het eind zelfs een grap en lach vanaf!

Er staan ontzettend veel wijnen op hun wijnlijst, wij kozen een zelf samengestelde proeverij van alle GG wijnen om op deze manier nou echt eens het verschil hiertussen te kunnen proeven; bij elk wijnhuis zeggen ze namelijk dat ze een reputatie hebben voor het perfect tot uitdrukking brengen van het verschil in terroir… wij namen de proef op de som! Er gingen drie wijnen mee naar huis: de Kostenheim Weiss Erd, de Rüdesheim Berg Roseneck en de Pfaffenberg Monopol.

We vervolgden onze route naar Weingut Robert Weil, eentje die hoog op ons lijstje stond! Het wijngoed zelf is mega fotogeniek, maar eenmaal binnen begin je spontaan Mieke Telkamps ‘Waarheen, waarvoor’ te zingen…

We begonnen met een Riesling Brut Nature, en dat was gelijk de winnaar! Gemaakt volgens de méthode traditionelle met een fluwelen mousse, frisse zuren en tonen van vers citrus- en steenfruit. De eerste wijn op de bestellijst was aangevinkt! Daarna proefden we drie droge stille Rieslings naast elkaar, en wát een verschil als gevolg van de locatie en karakteristieken van de wijngaard! De GG Kidrich Gräffenberg Riesling Trocken ging mee naar huis, wat een krachtpatser met hoog bewaarpotentieel! Na aankoop van deze wijnen genoten we nog een van het panoramische uitzicht van het wijngoed voordat we weer verder op pad gingen.

Ons volgende bezoekje was aan Schloss Johannisberg, want je kunt eigenlijk niet naar Rheingau zonder hier te zijn geweest, al was het maar voor het prachtige uitzicht!

De geschiedenis van de wijnbouw bij dit Schloss gaat terug naar het jaar 817, toen Keizer Karel de Grote merkte dat de sneeuw op deze heuvel eerder smolt; een teken van een gunstig klimaat voor wijnbouw. In 1720 werd het hele domein beplant met riesling, waardoor het de eerste volledig op de rieslingdruif gerichte wijngaard werd.

Tijdens een incidentele (te) late oogst in 1775 werd hier bij toeval de wijnstijl ‘spätlese’ ontdekt, wat leidde tot de ontdekking van de edele rot wat zoete en complexe wijnen oplevert.

Voor de lunch stopten we bij het pittoreske dorpje Rüdesheim am Rhein, wandelden we door het lieflijke Drosselgasse steegje en streken we uiteindelijk neer in de romantische tuin van Breuer’s Rüdesheimer Schloss. We aten er een ’tapas’ plateau van locale gerechten en genoten ondertussen van een muzikaal trio op piano, viool en een nader te definiëren fluitinstrument (we zijn iets meer thuis in de wijnen dan in de muziekinstrumenten).

Wij moesten hem helaas aan ons voorbij laten gaan, maar dikke tip om naar het kabelbaantje in Rüdesheim te gaan om een tochtje omhoog over de wijnvelden te maken!

Als laatste deden we Weingut Georg Breuer aan, een topproducent in Rheingau en beroemd om zijn karakteristieke rieslings met hoog bewaarpotentieel. Maar Breuer maakt ook andere verrassende wijnen. Zo kochten we de állerlaatste flessen van hun 2-25 Georg Breuer Brut, een bijzondere cuvée gemaakt volgens de méthode traditionelle van pinot blanc, pinot gris en pinot noir, die 11 jaar in de fles op de lie rijpt. Ook kochten we een 2017 Campo Ardosa RRR (Reserve) afkomstig van Breuers wijnproject in de Douro.

Nog één uitzichtje dan om het af te leren… Gezien we toch vanuit de westkant van Rüdesheim weer richting huis gingen, reden we nog even naar boven naar het Niederwaldgedenkmal. Dit is een imposant monument ter ere van het Duitse Keizerrijk na de overwinning in de Frans-Duitse Oorlog, gelegen bij de ingang van het UNESCO-werelderfgoedgebied van Boven-Midden-Rijndal. Het biedt dan ook waanzinning uitzicht over de Rijnvallei.