Wijnblog Porto – een stad om verliefd op te worden!

Onze 9-daagse wijntrip naar Porto in juli 2022 bevatte zoveel waanzinnige hoogtepunten dat ze bijna elk hun eigen blog verdienen. Van indrukwekkende porthuizen tot culinaire verrassingen en van grandioze culturele hotspots tot oases van rust waar je even kunt bijkomen van alle indrukken. Porto is echt een stad om verliefd op te worden, een langeafstandsrelatie waar je toch zeker één keer per jaar naar terug moet om je weer even onder te dompelen in al het bijzonders dat de stad en de Douro regio te bieden hebben.

De stad Porto is onderdeel van de Douro, een regio die zich centreert rondom de gelijknamige rivier de Douro. Deze rivier is maar liefst 897km lang en stroomt vanuit het noorden van Spanje naar het noorden van Portugal, en mondt uit in de Atlantische Oceaan bij Porto.

De bodem van het noorden van Portugal bestaat voornamelijk uit graniet en zand, iets waar wijnstokken doorgaans niet heel blij van worden, maar rondom de rivier de Douro zit leisteen in de bodem, opgesplitst in verticale lagen waardoor niet alleen vocht maar ook wortels dieper kunnen reiken en de ruim 40.000 hectare aan wijnranken vrijelijk kunnen groeien.

Het klimaat van de Douro regio is een mediterraan klimaat, want de regio ligt als een vallei tussen vier bergruggen die bescherming bieden tegen koel en vochtig weer afkomstig van de Atlantische Oceaan. Dit maakt dat de temperatuur in de Douro vallei in de zomermaanden zomaar 15-25 graden hoger ligt dan in de stad Porto, maar tegelijkertijd kan het in de vallei in de winter ook heel koud worden, soms wel 0 graden, met heel af en toe zelfs een vlokje sneeuw.

Vanuit “Alto Douro” (hoger gelegen Douro) richting de kustplaats Porto, ongeveer ter hoogte van de stad Regua, stopt het wijnproducerende deel van de Douro als gevolg van verschil in klimaat. Hoewel de omgeving van de stad Porto minder geschikt is voor het verbouwen van wijn, zijn de omstandigheden uitermate geschikt voor het opslaan van wijn. Dus ieder jaar in juni, zodra het te heet wordt in de Douro vallei, brengen de wijnhuizen hun vaten richting Porto om daar te worden opgeslagen in de kelders van Vila Nova de Gaia, de enige stad aan de linkerkant van de rivier de Douro, en gepositioneerd recht tegenover en dus met fantastisch uitzicht op de stad Porto.

In Porto wordt wel eens gekscherend gezegd dat het enige goede aan Vila Nova de Gaia is dat het zo’n mooi uitzicht heeft op de stad Porto, maar niets is minder waar. De stad is wellicht meer residentieel vergeleken bij Porto, omdat het van oorsprong de woonplaats is van wijnarbeiders, maar het heeft genoeg moois te bieden (zoals verderop in dit blog te lezen valt), al is het maar omdat de vinificatie, opslag en distributie van port dáár plaatsvindt en feitelijk niets meer te maken heeft met de stad Porto zelf. En dat is een bewuste keuze geweest, want Vila Nova de Gaia is gericht op het noorden, en heeft dus minder zonne-expositie, en ligt beschut tegen stevige wind vanaf de oceaan, wat het rijpingspotentieel van port faciliteert.

In de Douro regio worden naast de portwijnen waar de hoofdstad van de regio naar vernoemd is, zowel stille wijnen (rood, wit en rosé) als mousserende wijnen geproduceerd. Tijdens onze wijntrip naar Porto hebben we alle soorten Douro-wijn gedronken, maar uiteraard was het ons vooral te doen om de portwijn. En portwijn is al lang niet meer het drankje dat je oma dronk, want ook Porto is meegegaan met z’n tijd en dus kun je naast je klassieke witte en rode port ook rosé port drinken, en niet alleen “straight” maar ook “on the rocks” of in de vorm van een “porttonic” of “portsangria”. En zeker bij 25-30 graden op een terras was dit een aangename en verfrissende verrassing!

Voordat we verslag doen van onze wijntrip naar Porto, nog even een klein educatief intermezzo, want er is oneindig veel te vertellen over portwijn en het vinificatieproces, en dat doen we dan ook graag. Portwijn is een versterkte wijn uit Portugal met een alcoholgehalte rond de 20%. Het is een zoete wijn die zowel geserveerd kan worden als aperitief (voor), een digestief (na) en als dessertwijn (tijdens). Er zijn 110 toegestane druivenrassen voor het maken van portwijn en 91% daarvan zijn blauwe druivenrassen. Binnen de Europese Unie mag een wijn alleen het label port hebben als het ook daadwerkelijk uit de regio komt.

Het productieproces van portwijn begint bij het oogsten, waarna de druiven met de voet (of tegenwoordig soms ook machinaal) worden getreden om zo kleur en tannine aan de druiven te onttrekken. Binnen enkele uren komt de vergisting op gang en deze wordt vervolgens onderbroken door het toevoegen van Aguardente, een druivendistillaat met maar liefst 77% alcohol. Deze techniek wordt ook wel de mutage-techniek genoemd. Doordat de vergisting voortijdig wordt gestopt, worden niet alle suikers omgezet in alcohol en ontstaat een zoete wijn met hoog alcoholgehalte. Het rijpingsproces bepaalt vervolgens de stijl van de portwijn:

De rijping vindt plaats in grote vaten, waardoor er minder contact is met zuurstof en dus de diepe rode kleur en fruitigheid van de wijn behouden blijft. Deze stijl geeft vaak smaken van gestoofd zwart fruit zoals zwarte kersen en bramen. Ruby port is doorgaans een blend van druiven van meerdere rassen, jaargangen en wijngaarden.

Vaak van betere kwaliteit dan een Ruby Port, met meer smaakintensiteit als gevolg van een langere rijping van ongeveer 3 jaar.

Qua stijl te vergelijken met een Reserve Ruby Port, maar bevat wijnen uit slechts één oogstjaar en ondergaan 4-6 jaar rijping. Het etiket moet altijd het oogstjaar en het jaar van botteling vermelden.

Gemaakt van de beste wijnen uit één, uitzonderlijk goed oogstjaar met zeer geconcentreerde smaken. Deze wijn rijpt maximaal 3 jaar op vat en kan daarna 20 of meer jaren rijpen op fles. Naar verloop van tijd verandert de kleur van robijnrood naar granaatrood en ontstaan er smaken van gedroogd fruit, leer en bosgrond. Het etiket moet altijd het oogstjaar en het jaar van botteling vermelden.

Rijping vindt plaats in kleine vaten, waardoor er veel contact is met zuurstof en de wijn een bruinrode kleur krijgt en smaken ontwikkelt van gedroogd fruit, walnoot, koffie en karamel.

Een Tawny Port die minimaal 6 jaar heeft gerijpt op houten vaten.

De wijn rijpt lange tijd op houten vaten en krijgt een leeftijdsaanduiding mee van 10, 20, 30 of 40 jaar, al is dit meer een indicatie van de stijl dan dat de port daadwerkelijk zo oud is, want een Tawny Port is vaak een blend van wijn uit meerdere oogstjaren.

Het woord “Colheita” betekent oogstjaar en als een port deze naam draagt is het een port van één (goed) oogstjaar. Colheita’s worden gezien als Tawny’s van zeer hoge kwaliteit. De wijn moet minstens zeven jaar in een houten vat gerijpt hebben, maar de rijpingstijd kan zo lang zijn als 100 jaar voordat hij gebotteld wordt. Het oogstjaar en het jaar van botteling worden op de fles vermeld.

Op zaterdag 23 juli vertrokken we vanaf Schiphol richting Porto. We verbleven daar gedurende onze wijntrip in het HF Ipanema Park Porto hotel met rooftop pool en lounge bar, en een waanzinnig panoramisch uitzicht over Porto en de mond van de Douro rivier. Op deze unieke plek hebben we na aankomst al gelijk kennis kunnen maken met de rosé port-tonic, een verfrissende cocktail van rosé port en tonic, verrijkt met ijsklontjes, muntblaadjes en vers rood fruit. Ondertussen genoten we langs het zwembad van de ondergaande zon, waarna we van het hotelrestaurant gebruikt maakten voor een eenvoudig maar lekker diner, alvorens moe van de reisdag op tijd ons bed in te duiken zodat we weer fris en fruitig zouden zijn voor de volgende dag.

De tweede dag begon bewolkt en dus namen we de tijd voor een heerlijke op koffie bij My Coffee Porto, een heel klein koffietentje met uitzicht op de Dom Luís-I-brug. We dronken er een zalige cappuccino terwijl we ons oriënteerden op de stad. Terwijl de wolken langzaam wegtrokken maakten we een wandeling door Porto en bewonderden we de architectuur, met in het bijzonder Porto’s centraal station maar ook de felgekleurde panden aan de Cais da Ribeira, de kade van de Douro rivier.

We lunchten bij Do Norte Café, een enorme hipster tent in het centrum van Porto, met zalige sapjes en heerlijke lunchgerechten. Na de lunch was het zonnetje volledig doorgebroken en vervolgden we onze wandeling door de stad en brachten we onder andere een bezoek aan Palácio da Bolsa, het voormalige beursgebouw van Porto wat naast UNESCO Werelderfgoed nog steeds in gebruik is als Kamer van Koophandel. Leuk feitje: je kunt de adembenemende Arabische Zaal afhuren voor je bruiloft, voor een zacht prijsje van 30.000 euro. De namiddag en avond brachten we door aan de Cais da Ribeira, met een rosé op het terras van Muro do Bacalhau en het typische streekgerecht “bacalhau” (ofwel kabeljauw) bij Vinhas d’Alho.

Het voordeel dat Porto aan de kust ligt is ook dat je er stranden hebt, en wat is nou fijner dan het combineren van een stedentrip met een dagje strand? Dag drie hebben wij daarom doorgebracht op Praia dos Ingleses (het strand van de Engelsen…), bij een strandtent genaamd Praia da Luz, waar je de hele dag een tweepersoons ligbedje kunt huren mét service. Van zonsopgang tot zonsondergang hebben we allerlei lekkernijen naar ons bedje laten komen, van koffie en gebak, tot verse limonade, clubsandwiches en salades, en natuurlijk rode port-sangria! Mocht je zelf ook een dagje naar het strand gaan, hou er dan wel rekening mee dat Porto aan de Atlantische Oceaan ligt en dat de golven vrij stevig zijn en de temperatuur van het water behoorlijk aan de frisse kant.

Dag vier stond weer in het teken van het verder verkennen van de stad Porto en het bewonderen van alle mooie architectuur en cultuur. Centraal stond de Sé do Porto, de kathedraal van Porto en het naastgelegen klooster. Het ligt op de hoogste heuvel van de stad en geeft dus ook een prachtig uitzicht over kronkelende straatjes en de iconische rode daken van Porto. Aansluitend maakten we een wandeling door de Jardins de Palácio de Cristal, vol met mooie planten, bloemen en dieren, maar ook fonteinen en kust, en niet te vergeten de indrukwekkende vergezichten over de Douro rivier. We lunchten in Mercado Bom Sucesso, een foodhall met ontzettend veel leuke tentjes waar je allerlei lokale en internationale lekkernijen tot je kunt nemen. In de middag namen we een duik in het zwembad van het hotel om ons vervolgens klaar te maken voor een luxe diner bij Restaurant Onze, een moderne Portugese keuken verrijkt met invloeden uit andere culturen. Dikke aanrader!

Op dag vijf gingen we ons dan eindelijk wagen aan Vila Nova de Gaia. We namen een taxi naar Cais de Gaia, de kade aan de Douro rivier, en namen vanaf daar de kabelbaan naar het klooster van Serra do Pilar, ter hoogte van de Dom Luís-I-brug. Het klooster is absoluut een bezoekje waard, maar het hoogtepunt was toch wel de Dom Luís-I-brug, dé iconische brug die Porto met Vila Nova de Gaia verbindt en ontworpen is door een leerling van Gustave Eiffel (je weet wel, van de Eiffeltoren). De brug geeft een prachtig uitzicht over zowel Porto stad als Vila Nova de Gaia, en biedt mooie vergezichten over de rivier de Douro en de vele Rabelos die zich op het water bevinden.

Rabelos zijn traditionele Portugese vrachtbootjes die vroeger gebruikt werden om in de hete zomermaanden de portvaten vanuit de Douro vallei naar Vila Nova de Gaia te vervoeren, en die nu vooral worden ingezet voor toeristisch vermaak (waar we ons later deze dag ook aan zouden onderwerpen).

Voor de lunch staken we stiekem weer even de brug over naar Porto, waar we neerstreken bij Zenith Brunch & Cocktails, een erg instagrammable plekje in de nog leukere wijk Vitória. Daarna vervolgden we onze wandeling terug naar de kade aan de Douro en sloten de dag af met een 6-bruggen-boottocht op een Rabelo over de Douro rivier.

De avond van dag vijf verdient een eigen paragraaf. We aten bij The Yeatman, een twee-Michelin-sterren restaurant gerund door Chef Ricardo Costa, in Vila Nova de Gaia. En wat een bijzonder avond was dat! Het restaurant ligt halverwege de heuvel van Vila Nova de Gaia en heeft waanzinnig uitzicht op Porto en op de Dom Luís-I-brug, zeker wanneer de zon ondergaat en de stad en brug verlicht is.

We kozen voor de “Gastronomic Experience” met wijnarrangement “The Yeatman Selection”, een culinaire reis waarbij je je in de zeventiende hemel waant en eigenlijk niet meer terug naar aarde wil. Het ene gerechtje was nog verbluffender dan het ander en ook qua wijnen werden kosten noch moeite gespaard, om nog maar niet te spreken over de superieure service door het personeel. We voelden ons twee prinsessen in ons eigen sprookje en de avond kon ons niet lang genoeg duren. Het hoogtepunt was toch wel toen er aan onze tafel een vintage port, die ouder was dan wijzelf, werd geopend door de hals van de fles eerst met een zogenoemde porttang te verhitten en daarna met een koude natte doek te koelen, waarna de hals netjes afbreekt en de port zonder kurkresten overgegoten kan worden in een decanteerkaraf, alvorens hem in te schenken. Wat een ervaring!

Nog bijkomend van ons sterrendiner, sliepen we op dag zes uit en bezochten we in de middag Parque de Serralves, een toevluchtsoord voor iedereen die even aan de drukte van de stad wil ontsnappen. Het biedt 18 hectare tuin, gevuld met prachtige en verrassende kunst, het heeft een rozentuin, een romantisch meer en grote stukken bos waar je zelfs een tree-top-walk kunt doen.

Een andere goede reden om dit park te bezoeken is het museum van hedendaagse kunst (Museu de Arte Contemporânea de Serralves). Dit museum is ontworpen door architect Álvaro Siza Vieira en is architectonisch ingezet met hellende paden, verrassende verhoudingen en bijzondere lichtval in de expositieruimtes. Tot slot is ook Casa de Serralves een bezoek waard, met z’n art deco architectuur en bijzondere kunstobjecten om echt even bij stil te staan.

Na al dit cultuur gesnuif schoven we ’s avonds aan bij Restaurant Tapabento, een druk en rumoerig restaurant midden in het centrum van Porto, maar met een geweldige keuken en super lief en attent personeel.

En dan horen wij je denken… dit is allemaal leuk en aardig, maar waar blijft die port? Nou dag zeven stond, na een eenvoudige maar lekkere lunch bij Esquires Coffee, dan echt in het teken van een bezoek aan één van de porthuizen in Vila Nova de Gaia, en wel de meest commerciële die Porto rijk is, namelijk Sandeman (ja die met dat Zorro mannetje als logo). Je kunt ervan vinden wat je wil, maar ze weten wel hoe ze een goede show neer moeten zetten. De gids, gehuld in zorro-kostuum, neemt je mee de portkelders in en laat je de grote en kleine houten vaten zien waar de portwijn ligt te rijpen terwijl hij vertelt over de geschiedenis van de port en uitlegt hoe de vinificatie eraan toegaat. Natuurlijk mogen we ook een kijkje nemen bij hun vintage port afdeling, waar achter tralies een reeks flessen onder een dikke stoflaag ligt te rusten, sommigen zelfs uit 1970! We sluiten het bezoek uiteraard af met een portproeverij, waarbij we een witte, een ruby en een tawny port mogen proberen. Commercieel of niet, het smaakte ons prima en ook naar meer, en dus streken we op het terras van Sandeman neer en dronken daar een “Ruby on the rocks”, een ijskoude ruby port met crushed ice, heerlijk verkoelend bij 30 graden.

Die avond gingen we uiteten bij Restaurant Emotivo, een klein maar fijn restaurantje in het centrum van Porto. Aan het begin krijg je een dienblad vol verschillende souvenirtjes en mag je er per persoon twee kiezen. Elk souvenirtje representeert een provincie in Portugal en op basis van de keuzes die je maakt, stelt de chef jouw persoonlijke menu samen. Wat een super leuk en uniek concept!

In het kader van “never change a winning team”, brachten we dag acht weer door op het strand bij Praia da Luz en lieten we wederom alle lekkere dingen van de menukaart naar ons tweepersoonsbedje komen en genoten we van de stralende zon en het verkoelende water. Na al het culinaire geweld van de voorgaande dagen, sloten we dag acht in stijl af bij McDonalds, want ook dat moet kunnen…

Dag negen was vervolgens ook onze laatste dag en dus besloten we deze wijntrip af te toppen met nóg een portproeverij, deze keer iets minder commercieel en iets meer stijl bij Taylor’s in Vila Nova de Gaia. Hier proefden we een Late Bottled Vintage uit 2017 en een Chip Dry witte port. Die laatste is een droge witte port, waarbij de vergisting langer duurt en de meeste suikers worden omgezet in alcohol, waarna dan pas de Aguardente wordt toegevoegd. Het is dé perfecte port voor witte port-tonic, met ijsblokjes en een schijfje citroen. Aansluitend op de portproeverij genoten we van een luxe afscheidslunch bij Taylor’s Barão Fladgate Restaurant, een prachtige plek met mooi uitzicht over de Douro rivier en Porto, en zalig eten.

Porto is zoals gezegd een stad om verliefd op te worden, vooral wanneer je zoals wij dol zijn op portwijn, maar zelfs wanneer je niet drinkt heeft Porto ontzettend veel te bieden. In de negen dagen dat we er waren hebben we vooral Porto en Vila Nova de Gaia ontdekt, maar dat heeft ons des te nieuwsgieriger gemaakt naar de Douro vallei, dus hou onze reisblogs in de gaten voor meer!