8000 jaar terug de tijd in met Georgische Orange Wine

In dit blog vertellen wij alles wat je moet weten over Orange Wine, maar wees gewaarschuwd, want grote kans dat je na het lezen van dit blog net zo fan bent als wij!

Orange Wine is in opkomst, maar veel mensen weten niet precies wat het is, waardoor er veel misvattingen bestaan over wat het is, hoe het gemaakt wordt en waar het naar smaakt. De meest gehoorde misvattingen zijn:

Gezien de huidige trend om terug te gaan naar de natuur en meer natuurlijke producten te consumeren die beter zijn voor onze gezondheid, heeft ook Orange Wine een vlucht genomen en is men deze wijn gaan zien als een innovatie. Niets is minder waar, want het maken van Orange Wine gaat 8000 jaar terug en vindt zijn oorsprong in Georgië, waar volgens de Qvevri-methode oranje wijn wordt gemaakt door lange inweking van de schillen tijdens de vergisting en de rijping. Het is dus niets nieuws, maar juist een eeuwenoude traditie!

Natuurwijn wordt gemaakt met biologisch of biodynamisch geteelde druiven, de fermentatie vindt plaats met behulp van wilde, inheemse gisten en de wijn wordt gemaakt zonder chemische toevoegingen die de smaak of het uiterlijk beïnvloeden. Orange Wine kan zowel natuurwijn als gewone wijn zijn, afhankelijk van hoe het gemaakt wordt. Sommige producenten van Orange Wine maken de wijn volgens de regels voor natuurwijn, andere oranje wijnproducenten doen dat niet en dus is Orange Wine niet per definitie natuurwijn.

Orange Wine is niet hetzelfde als Rosé, simpelweg omdat Rosé wordt gemaakt van blauwe druiven met korte inweking van de schilletjes, terwijl Orange Wine wordt gemaakt van witte druiven met doorgaans lange inweking van de druivenschillen. Omdat Orange Wine minder bekend is onder wijndrinkend publiek, wordt het vaak verkocht onder de noemer Rosé of soms ook “blush” genoemd, maar wanneer de wijn van witte druiven komt is er dus eigenlijk sprake van – een lichte – Orange Wine en niet van Rosé.

In de wijnwereld wordt vaak de kritiek gegeven dat veel oranje wijnen hetzelfde smaken. Hier zijn wij het niet zozeer mee eens! Hoewel de maceratie absoluut impact heeft op het smaakprofiel en de textuur, kunnen oranje wijnen ook heel sterk het terroir en de druiven tot uiting brengen. Wel raden wij aan om oranje wijnen wat langer te laten ademen, zodat de wijnen levendiger worden. Ook in combinatie met eten worden de tannines vaak zachter; oranje wijnen zijn dus absoluut een aanrader om te pairen met eten.

Na het lezen van dit blog zul je niet alleen in staat zijn je vrienden en familie te corrigeren op deze misvattingen, maar het zet je hopelijk ook aan het uitproberen van deze geweldige wijn. Neem bijvoorbeeld eens een kijkje op de website van Gvino, breng een bezoekje aan hun wijnspeciaalzaak in Purmerend of doe mee aan één van hun wijnproeverijen.

In de klassieke oudheid was het huidige Georgië opgedeeld in twee Koninkrijken, Colchis in het westen en Kartli (beter bekend als Iberië) in het oosten. In de eeuwen erna vechten verschillende grootmachten om het gebied, waaronder de Romeinen, Perzen, Byzantijnen, Arabieren en Turken. Pas in de 11e eeuw weten verschillende vorstendommen zich los te maken van deze strijd en worden verenigd tot één Georgië onder leiding van de Bagrationi familie, dit bekent de Gouden Eeuw voor het land met een enorme bloei van de Georgische cultuur en met name de literatuur, schilderkunsten en architectuur.

Helaas komt daar in de 13e eeuw weer een einde aan door invallen van de Mongolen, met versplintering als gevolg en opnieuw invallen van onder andere de Ottomanen en de Perzen. In de 18e eeuw schiet Rusland “te hulp” en twee eeuwen later is Georgië onderdeel van de Sovjet-Unie geworden. In de jaren ’90, wanneer de Sovjet-Unie uit elkaar valt, wordt Georgië een onafhankelijke republiek, maar de sporen van de Russische invloed zijn nog dagelijks merkbaar door de afvallige regio’s Abchazië in het noordwesten en Zuid-Ossetië in het noorden die de onafhankelijkheid hebben uitgeroepen, welke enkel door Rusland en enkele Rusland-gezinde landen wordt erkent. Vrij reizen vanuit Georgië is er dan ook niet mogelijk.

Vandaag de dag telt Georgië zo’n 5 miljoen inwoners en met een oppervlakte van 70.000 vierkante kilometers is het ongeveer even groot als Nederland en België samen. Georgië ligt tussen Europa en Azië in, grenst aan buurlanden Armenië, Turkije en Azerbeidzjan en heeft als hoofdstad Tbilisi, waar zo’n 1,5 miljoen mensen wonen. In Georgië wordt Georgisch gesproken, naast enkele Kartveelse talen, Russisch en ook steeds meer Engels. Het overgrote deel van de bevolking is christelijk, maar kleinere delen zijn katholiek, islamitisch en joods.

Georgië wordt begrensd door de Grote Kaukasus in het noorden en de Kleine Kaukasus in het zuiden. Het Lichigebergte verbindt de Grote en Kleine Kaukasus en deelt het land op in oost en west. Met name Zuid-Georgië bestaat uit lavaplateaus door oude vulkaankegels van de Kleine Kaukasus. Het westen van Georgië is laagland met moerassen richting te kust, terwijl het zuidoosten van Georgië zich kenmerkt als een semi-woestijnlandschap. Georgië kent drie belangrijke rivieren; de Rioni die uitmondt in de Zwarte Zee, en de Koera en Alazani die uitmonden in de Kaspische Zee.

Door de hoogteverschillen in het land heeft Georgië veel klimatologische variatie, met in het westen een warm en vochtig maritiem klimaat en in het oosten een gematigd continentaal klimaat. De koele Kaukasus brengt de gemiddelde temperatuur in Georgië omlaag, maar beschermt het land ook tegen de strenge winterse kou uit Rusland. Echter, het kustgebied in het westen, met de temperatuur van de Zwarte Zee en Kaspische Zee en aanwezigheid van hogedrukgebieden maakt ook dat er koude lucht vanuit het westen wordt aangevoerd die de gemiddelde temperatuur omlaag brengt. Tot slot kent Georgië ook extreem weer, met zowel hittegolven als grote hoeveelheden regen vanuit de bergen.

De bodem van Georgië bestaat enerzijds uit kalksteen, een sedimentgesteente dat ontstaat als gevolg van erosie van zand, klei en kalk uit de Kaukasus, wat mee wordt gevoerd door de rivieren en zich afzet en versteent in rivierdelta’s en kustvlaktes. Anderzijds bestaat de bodem van Georgië uit humus, water vasthoudend organisch materiaal zoals rottende plantaardige en dierlijke materialen, doordat een groot deel van Georgië is bedekt door bossen. Deze vochtige alluviale bodem van Georgië staat bol van de voedingsstoffen en is daardoor zeer vruchtbaar en uitermate geschikt voor wijnbouw.

De etymologische betekenis van het woord Georgië is ‘boerenland’, afgeleid van het Griekse woord ‘Georgios’, wat ‘boer’ betekent. Gezien het eerder beschreven warme en vochtige klimaat en de uitstekende bodemkwaliteit, is het niet zo gek dat Georgië een indrukwekkende wijnbouwcultuur heeft die heel ver teruggaat in de tijd, maar liefst 8000 jaar. In Georgië zijn zelfs de vroegste bewijzen van het cultiveren van wijnstokken gevonden en daaruit is de gecultiveerde variant van de Vitis Vinifera Sativa voortgekomen, de voornaamste Euraziatische wijnstoksoort die bijna alle druiven produceert die wereldwijd voor het wijnmaken gebruikt worden.

Georgië telt maar liefst 525 inheemse druivenrassen – dat is 20% van alle druivenrassen wereldwijd! – waarvan 35 voor commercieel gebruik. De belangrijkste druif voor rode wijn is de saperavi, voor de witte wijnen worden vooral de rkatsiteli en mtsvane druif gebruikt. De traditie van wijnbouw is onlosmakelijk verbonden met de nationale identiteit; zelfs de vormen van het Georgisch schrift zijn geïnspireerd op de vorm van wijnranken. Elke Georgiër heeft wel wijnranken staan en maakt daar zijn eigen wijn van, maar Georgië kent ook moderne wijnhuizen die vernieuwende technieken toepassen.

Tijdens de Sovjetperiode werd een groot deel van de Georgische wijngaarden gerooid om plaats te maken voor de meest productieve internationale druivenrassen om de USSR te bevoorraden, waarbij het biodiversiteitserfgoed van het land verloren ging. De geproduceerde wijnen waren door de hoge opbrengsten en de massaproductie van lage kwaliteit. Sinds de onafhankelijkheid hebben Georgische wijnmakers de afgelopen twintig jaar hard gewerkt aan een terugkeer naar de traditionele Georgische wijn, waarmee een ware renaissance van de wijn voor dit land begon.

Er zijn 5 wijnbouwgebieden in Georgië, ze zijn net zo divers als het land zelf is en kennen elk hun eigen unieke kenmerken en kwaliteiten.

Dit wijngebied produceert maar liefst 70% van de druiven in Georgië. De in het oosten gelegen wijngaarden liggen in de valleien aan de oevers van de Alazani en de Lori rivier en de meeste wijnhuizen zijn relatief kleinschalig. Dit wijngebied profiteert van de nabijheid van de Kaukasus en de koele bries die naar het zuiden stroomt. Het is er droger dan in het westen en dat komt de irrigatie ten goede, ook wordt Kakheti minder beïnvloedt door de Zwarte Zee. De regio is bekend om haar rode wijnen van de saperavidruif. De droge Mukuzani en de halfzoete Kindzmarauli zijn het bekendst. De belangrijkste witte wijnen zijn de Gurjaani, Tsinandali en Tibaani. Ze worden hoofdzakelijk van rkatseli en mtsvane druiven gemaakt. Je vindt er ook verscheidene, bijna vergeten druivenrassen als kisi, tetri chitistvala, budeshuri saperavi en mtsvivani kachuri.

De wijngaarden in Kartli liggen op de vlaktes rond de hoofdstad Tbilisi. Hier komt zo’n 15% van de Georgische wijn vandaan. Het klimaat is mild, met droge en hete zomers. Er worden voornamelijk witte druiven voor mousserende wijnen verbouwd. De smaakstijl is opvallend Europees (lees: Champagnestijl). De meest voorkomende druivenrassen zijn chnuri, kisi, tetri budeshuri en goruli mtsvane. Maar er groeien ook veel minder bekende rassen als de shavkapito, tavkveri, asuretuli shavi en danakharuli.

Gelegen in het westen, op de uitlopers van de Kaukasus liggen de wijngaarden van Imerti met zijn hete, droge zomers en natte, koele winters. Zo’n 10% van de Georgische wijn wordt in deze regio geproduceerd. De variëteit van inheemse druivenrassen is groot. De regio staat vooral bekend om haar uitstekende tafel- en mousserende wijnen (de Atenuri). Voor witte wijnen worden vooral de druiven tsolikouri, tsitska en krakhuna gebruikt. Voor rode wijnen zijn de aladasturi, mgaloblishvili, dzelshavi, shavkapito en otskhanuri sapere populair.

Het heuvelachtige Racha-Lechkumi, gelegen in het westen van Georgië, heeft een nat klimaat en is beroemd vanwege haar zoete en halfzoete wijnen. De alexandrouli, mujuretuli en usakhelouri zijn veel voorkomende inheemse druivenrassen.

De subtropische zone langs de Zwarte-Zeekust omvat de gebieden Abchazië, Guria, Samagrelo en Adjara. In deze gebieden worden voornamelijk (half)zoete wijnen gemaakt van de avasirkhva, kachichi en chkaveri druif. Van deze laatste druif worden ook mousserende wijnen gemaakt.

De traditionele vinificatiemethode van Georgië is de Qvevri-methode, welke 8000 jaar terug in de tijd gaat, waarbij grote aardewerken vaten worden gebruikt voor de gisting, opslag en veroudering van Georgische wijnen. Qvevri’s lijken grote, eivormige amforen zonder handgrepen, ze worden in de grond ingegraven of geplaatst in de vloeren van wijnkelders. Qvevri’s variëren in omvang, van 20 liter tot ongeveer 10.000 liter, maar de 800 liter Qvevri is het meest gebruikelijk. Qvevri’s zijn poreus waardoor er oxidatie kan plaatsvinden, net als bij eikenhouten vaten. Het verschil is dat Qvevri’s geen smaken afgeven, waar hout dat wel doet, waardoor de natuurlijke smaken van de wijn behouden blijven. Doordat de Qvevri in de grond wordt ingegraven, is er sprake van een stabiele temperatuur zonder schommelingen, wat van groot belang is voor een langzame en intense gisting van de most.

Het proces van het maken van wijn in Qvevri’s wordt voorafgegaan door het persen van de druiven, waarna het sap samen met de druivenschillen, steeltjes en pitjes in de Qvevri wordt gegoten. De vergisting duurt 2-4 weken en tijdens deze periode wordt de massa (dedo) enkele keren per dag omgeroerd (remontage), waarbij de vaste delen naar onderen geduwd worden, om de gisting vlotter te laten verlopen en kleurstoffen en tannine aan de schillen, steeltjes en pitjes te onttrekken. Omdat Georgische druiven van hoge kwaliteit zijn is het niet nodig om voor de fermentatie extra gist toe te voegen en worden enkel wilde gisten gebruikt die al van nature aanwezig zijn. Na afloop van de gisting wordt de Qvevri afgesloten met warme bijenwas en blijft de wijn 3-6 maanden en in sommige delen van Georgië zelfs 12 maanden rijpen. Tijdens deze rijping, na het afzakken van de schillen, steeltjes en pitjes (chacha), vindt ook de malolactische omzetting plaats, waarbij de harde, agressieve appelzuren worden omgezet in zachtere melkzuren en fijnere aroma’s worden gevormd. De meeste wijnmakers openen hun Qvevri’s in de lente en pompen de wijn uit de Qvevri’s. Daarna maken ze de keuze om de wijn opnieuw verder laten rijpen in een Qvevri, of de wijn over te brengen in roestvrijstalen tanks of eikenhouten vaten, al dan niet met aanhoudend contact met de fijne droesem (“sur lie”). De keuzes hangen af van het soort wijn dat de wijnmaker wil produceren.

In Georgië worden zowel witte als blauwe druiven gebruikt in de Qvevri-methode. Rode wijnen hebben hierdoor vaak straffe tannines en vragen een lange rijping in de fles. Dit maakt de wijn minder toegankelijk en tegenwoordig zie je een trend ontstaan waarbij de Qvevri nog steeds wel gebruikt worden, maar voor kortere duur, om zo de fruitigheid te bewaren en de balans met tannines wat aangenamer te maken. Wanneer de Qvevri-methode wordt gebruikt bij witte druiven gebeurt er iets bijzonders; door lange inweking met de schilletjes krijgt de wijn een oranje kleur, iets wat de Georgiërs “amberwijn” noemen, maar breder bekend staat als Orange Wine. Als gevolg van de schilinweking verandert niet alleen de kleur; de wijn krijgt ook tannines, iets wat ongebruikelijk is bij traditionele witte wijnen. Dit geeft Orange Wine de frisheid van wit, maar de bite van rood. Een waanzinnige combinatie!

De productie van Qvevri wijn is beperkt, slechts 5% van de gehele Georgische wijnproductie. Het overgrote deel van de wijnproductie omvat dus stille, droge wijnen, en daarnaast maakt Georgië ook mousserende wijnen en zoete wijnen.

Traditionele Georgische wijnen dragen de naam van het brongebied, wijk of dorp, net als bij de Franse regionale wijnen, zoals Bordeaux of Bourgogne, en bij elke appellatie hoort een voorgeschreven druivengebruik en productieproces. De “Georgian Wine Society” is een belangrijke organisatie in Georgië die zich inzet voor de bescherming en het behoud van de traditionele Georgische wijnproductiemethoden.

Hoewel het volume van de wijnproductie beperkt is, beginnen Georgische wijnen over de hele wereld te worden geëxporteerd. Dankzij de aandacht van de critici heeft het internationale publiek deze wijn leren kennen en waarderen, en tegenwoordig worden deze wijnen zelfs bekroond in internationale wedstrijden en staan ze op de wijnkaarten van enkele van de beste restaurants in Europa, waaronder die met Michelin-sterren.

Orange Wine vindt zijn oorsprong dus in Georgië, maar dat is tegenwoordig zeker niet het enige land waar deze wijn wordt gemaakt. Vooral Oost-Europa produceert deze wijnen, van Slovenië tot aan Roemenië, maar ook in het westen en zuiden van Europa vind je steeds meer Orange wine. Bijvoorbeeld Italië, in Friuli of Veneto, waar Orange Wine onder andere wordt gemaakt van Pinot Grigio en vaak wordt gelabeld als “Ramato”, wat Italiaans is voor koper. En ook wijnboeren in Frankrijk, bijvoorbeeld in de Elzas en gemaakt van Pinot Gris, of in Duitsland, in de Mosel en gemaakt van Riesling, produceren steeds vaker Orange Wine om te kunnen voorzien in de ontwikkelende smaak van eigentijdse wijndrinkers.

In Spanje gaan ze zelfs al een stapje verder en is er in 2022 een wijziging aangebracht in de DO Terra Alta reglementen voor het mogen maken van gecertificeerde Orange Wine, lokaal ook wel “vins brisats” genoemd, naar het Spaanse woord “brisa”, wat de combinatie is van schilletjes, steeltjes en pitjes. In deze regio maakten ze al veel langer Orange Wine, met name omdat de productie ervan simpeler was omdat je alles bij elkaar in een vat kon gooien voor de vergisting. Deze wijnmaakstijl raakte echter uit de mode door de rustieke smaak en straffe tannine, maar tegenwoordig produceren wijnmakers veel verfijndere Orange Wines door gebruik te maken van modernere technieken, waardoor ze opnieuw in trek komen.

Het voornaamste doel van de vastlegging van Vins Brisats in de DO Terra Alta regelementen was om kwaliteitseisen te stellen en herkenbaarheid van de regio in de kleur, geur en smaak van de wijn te garanderen, waaronder de invloed van de locatie van de wijngaard, de toegestane druiven alsook de wijze van vinificatie. De DO Terra Alta was de eerste gereguleerde appellation die certificering afgaf voor Orange Wine; een bevestiging van de marktpotentie van die deze wijnstijl heeft en een eerste aanzet tot het ontwikkelen van een nieuwe categorie kwaliteitswijn die hopelijk ook snel z’n weg zal vinden naar de lesboeken van erkende wijnopleidingen zoals WSET.

De smaak van Orange Wine hangt net als bij andere wijnen af van de natuurlijke omstandigheden zoals het klimaat, het weer, de bodem en de druivensoort, én van de invloed van de mens, namelijk de keuzes van de wijnmaker tijdens de wijnbouw en vinificatie, en niet alleen de duur van de schilinweking, maar ook keuzes als malolactische omzetting, verdere rijping op hout en/of contact met de lie.

Orange Wine kent rijke en complexe aroma’s van gedroogd fruit (appel, peer, perzik, sinaasappel(schil), abrikoos, citrus), gedroogde bloemen (vlierbloesem, acacia, rozenblaadjes), gedroogde kruiden en specerijen (anijs, rozemarijn, kruidnagel), aardsheid (natte bladeren, zwarte thee, paddenstoel), honing, karamel en noten.

Het heeft een gemiddeld tot hoge tannine, gemiddeld tot hoge alcohol, gemiddeld tot volle body, een gemiddeld tot sterke smaakintensiteit en licht tot gemiddelde kleurintensiteit.

Orange Wine is bij uitstek een culinaire wijn omdat de structuur van de wijn vraagt om iets te eten. Door de veelzijdigheid van Orange Wine kun je het combineren met veel smaken en vooral ook met lastige smaken waar rood en wit allebei niet echt tot hun recht komen. Denk bijvoorbeeld aan Aziatische en Indiase gerechten met uitgesproken smaken en kruidigheid, maar Orange Wine doet het ook verrassend goed bij vlees met veel eiwitten en vettige vis, en bij een krachtig gerecht met paddenstoelen is het ook zeker geen slecht idee, bijvoorbeeld truffel.

Orange Wine gaat ook geweldig samen met een kaasplank, met name roodflora kazen, zoals Époisse, Langres of Munster, aangevuld met gedroogd fruit en walnoten. En typische oosterse dips zoals baba ganoush zijn ook een droomcombinatie.

Omdat de wijn tussen wit en rood in zit, schenk je hem ook net iets warmer dan witte wijn, maar meer gekoeld dan rode wijn, zo ergens tussen de 13-16 graden. Om de rijke en complexe aroma’s van Orange Wine goed tot hun recht te laten komen raden we aan om hem even te laten luchten, in een karaf dan wel direct in je (Bourgogne) glas.

Tijdens onze Orange Wine proeverij op Koningsdag 2024 probeerden we drie geweldige Orange Wines en maakten we enkele Georgische gerechten erbij. Op onze Instagram pagina vind je de highlight “Orange”, waarin we de wijnen en gerechten verder toelichten.